Het strand komt naar u toe

Linie, je wil niet geloven hoe druk ik het heb. Ben ik eindelijk gepensioneerd, sjouw ik me nóg uit de naad. Het is de eindejaarsdrukte of zo. Om te beginnen heeft onze lokale GroenLinks de laatste weken toegewerkt naar een verkiezingsprogramma en dat gaat gepaard met heen en weer mailen en appen, amendementen bestuderen en afwijzen, vergaderen en besluiten nemen. Dat hebben we nu achter de rug. Nu is het actieseizoen begonnen, en ik heb mij in mijn jeugdige overmoed opgeworpen als fotograaf van het actiegebeuren, zodat er pakkende foto’s op Fbook en Instagram kunnen worden gezet, zodat de mensen op ons gaan stemmen. Waar ik me trouwens zorgen over maak is dat de verkiezingsuitslag in maart een afspiegeling zal blijken te zijn van wat GroenLinks eerder dit jaar is overkomen: bijna een halvering van de zetels in de Tweede Kamer. Maar wat ik dan weer leuk vind is het enthousiasme van onze vrijwilligers en vooral de inzet van onze fractieleden. Met elkaar vormen zij een inspirerende werkomgeving.

Dat kan ik nou weer niet zeggen van mijn andere vrijwilligerswerk: het Studiefonds voor Filipijnse Kinderen. Daar moet ik alle energie en werklust helemaal uit mijn tenen naar boven halen. Mijn bestuurscollega’s hebben een hart van goud en zijn ook zeer integer. Ze denken mee en praten mee, maar dan houdt het op. De secretaris doet niets, dat is geen luiheid, maar ze weet gewoon niet wat ze met doen of hoe ze zaken moet aanpakken. De penningmeester is een uitgesproken kluns, hij vergeet het meeste, doet het daarna fout, daarna nog een keer fout, en uiteindelijk is het klaar, nadat ik hem een keer of wat heb gerappelleerd. Dat vreet tijd en energie. Hij verontschuldigt zich voortdurend wat er mis ging en wat hij verkeerd heeft gedaan. Een erg aardige man, waar ik af en toe knettergek van word. Gelukkig heeft zich onlangs een nieuw bestuurslid bij ons gevoegd en dat lijkt mij een man die van wanten weet. Ik hoop dat hij ook bereid is af en toe de handen te laten wapperen, dan kunnen we meer tempo maken met de actiepunten, want dat zijn er best veel.

Intussen schrijf ik heel wat af, althans de laatste tijd. Ik kreeg een tijdje geleden de behoefte al mijn publicaties op één plek bij te houden, en dat is een website geworden: fonslemmens.nl/publicaties. Daar staan de columns die je al kent, maar ook artikelen voor ons ledenblad. Die zet ik niet gauw in deze blog, omdat ze vooral betrekking hebben op ons dorp. En dan vind ik het leuk wat passende foto’s bij elk artikel te zoeken, zodat het geheel er een beetje appetijtelijk uitziet.

En laat ik je meteen deelgenoot maken van mijn (voor)laatste column. Want Linie, de zeespiegel stijgt. Dat wist je natuurlijk al, maar de ramingen zijn nu door de deskundigen bijgesteld: het gaat nog sneller dan we dachten. Op het web circuleren daar allerlei berichten over, vergezeld van kaartjes die laten zien hoe Nederland straks wordt.

Wij komen er niet zo goed af, vrees ik, maar jullie komen veel dichter bij het strand te wonen.

Hoe lang bestaat Nederland nog?

Wat betekent het voor ons land als de zeespiegel 2 meter stijgt? Wat als het 3 meter wordt of nog meer? En kan het ons wat schelen?

In zijn boekje “Het water komt. Een brief aan alle Nederlanders” gaat Rutger Bregman in op de stijging van de zeespiegel en wat de gevolgen kunnen zijn. Hij heeft een zevental wetenschappers gesproken over de mogelijke gevolgen van de zeespiegelstijging, en hoewel ze het niet overal over eens zijn, zijn ze wel allemaal bezorgd.

Een breed gedragen opvatting lijkt te zijn, dat we 2 meter zeespiegelstijging in Nederland nog wel aankunnen, mits we een paar stevige maatregelen nemen. Volgens het KNMI lopen we risico op een 2 meter hogere zeespiegel in 2100, zelfs als alle landen hun beloftes nakomen en het lukt om de opwarming van de aarde tot 2 graden te beperken. Als de aarde sterker zou opwarmen, tot 4 graden in 2100, dan halen we die 2 meter vrijwel zeker en kunnen we in 2200 uitkomen op 5 tot 8 meter stijging.

Om te voorkomen dat we te maken krijgen met een zeespiegelstijging van meer dan 2 meter moeten we wereldwijd de uitstoot van broeikasgassen zo snel mogelijk naar nul brengen. Verhoging van dijken en andere vormen van watermanagement zijn nodig, maar ontoereikend. Ook met zonnepanelen, windmolens, electrisch rijden en slimmere vormen van transport moet het tij gekeerd worden.

In de in 2019 aangenomen Klimaatwet staat, dat we in 2030 49% minder broeikasgassen uitstoten dan in 1990, en in 2050 minstens 95%. Daarvoor moeten miljoenen gebouwen van het gas af, vele windmolens en zonnepanelen worden geplaatst, miljoenen auto’s op stroom of waterstof gaan rijden, moet het electriciteitsnet omgebouwd worden, en moeten er vele bomen worden bijgeplant. Een verbouwing van Nederland die we in deze omvang nog niet eerder hebben meegemaakt. Bregman: “In 1916 moest eerst Noord-Nederland onderlopen voordat we begonnen aan de bouw van de Afsluitdijk. In 1953 moest eerst Zuid-Nederland verdrinken voordat we begonnen aan de bouw van de Deltawerken”. Werkt het zo? Moet het eerst vreselijk misgaan voordat we in actie komen?

Dus, Linie, het gaat sneller dan je denkt, maar de vraag blijft of we nog gaan meemaken zoals het er uitziet op het plaatje hierboven.

En nee, ik heb nog geen gehoorapparaat, misschien komt dat ooit nog eens. Mijn moeder, die erg slecht hoorde, zei wel eens, met een twinkeling in haar ogen: “Ik hoor heel slecht, maar dat is ook wel eens prettig”. Ze vond het niet erg dat niet al het geklets en gebabbel in haar omgeving tot haar doordrong, dat gaf ook rust.

Jij leest ook veel meer dan ik. Ik probeer af en toe een boek en dan heb ik meestal de grootste moeite om het uit te lezen. Wat ik lees is vaak zware kost, over economie, bestuur en politiek. En halverwege denk ik dan: ja nu weet ik het wel, en dan laat ik de rest ongelezen. Echt geleerd word ik vast niet . . . .

Innovatie in mode en textiel-industrie draagt bij aan het tegengaan van verspilling

We kopen steeds meer kleding. En als we het niet meer nodig hebben gooien we het weg. Dat moet anders.

De textielindustrie is de op één na meest vervuilende industrie, na de olie-industrie. Dat heeft een paar oorzaken. Om te beginnen is voor het produceren van textiel veel water nodig. Om een indicatie te geven: om 1 katoenen T-shirt te maken is ongeveer 2700 liter water nodig. Om katoen en andere vezels te produceren is ook veel grond nodig. Daarnaast gebruikt de textielindustrie verf en appreteermiddelen (die de stof mooier moeten maken) en dat draagt voor ongeveer 20% bij aan de vervuiling van schoon water, wereldwijd. 35% van alle primaire microplastics die in het milieu terecht komen is afkomstig van het wassen van synthetische kleding. En geschat wordt dat de mode-industrie verantwoordelijk is voor 10% van de CO2-uitstoot in de wereld.

Wat ook een rol speelt is dat er voortdurend nieuwe kledingtrends op de markt worden gebracht tegen lage prijzen. Dat heeft geleid tot een forse toename van de verkoop van kledingstukken: 40% meer dan 25 jaar geleden. Ruim 30% van de gekochte kleding hangt langer dan een jaar ongebruikt in de kast. De levensduur van kledingstukken is ook korter geworden. Kleding die mensen niet meer willen wordt voor het overgote deel weggegooid met het restafval, en komt dus in de verbrandingsoven terecht. Een klein deel wordt weggegeven of naar andere landen uitgevoerd. Kleding wordt nog nauwelijks gerecycled. De technologie daarvoor ontbreekt nog.

Alles bij elkaar is dit een enorme verspilling. Ik wil in dit verband wijzen op de opleiding Fashion & Textiles Technologies in Enschede. Deze opleiding gaat ervan uit, dat duurzaam produceren van textiel een absolute must is om bij te dragen aan de leefbaarheid van onze wereld. De professionals die daar worden opgeleid wordt geleerd te kijken naar de werkelijke kosten van textiel en mode, niet alleen die voor de consument, maar ook voor de makers en voor de planeet. In wat zij bedenken en maken zit de verantwoordelijkheid verweven die zij voelen voor het leefbaar houden van de aarde. In 2018 ontvingen zij als eerste en enige textiel- en modeopleiding in Nederland de certificering Duurzaam Hoger Onderwijs. Ik hoop dat we nog veel van ze gaan horen.

Woestijngevecht

Ik zei een paar weken terug nog tegen jou, dat ik zat te broeden op een nieuwe blog. Nou, daarna liep de agenda meteen weer lekker vol. Op dit moment buig ik mij over het verkiezingsprogramma. De club heeft ontdekt dat ik goed ben in dingen opschrijven, dus ben ik gevraagd een mooi programma in elkaar te schroeven. Ik hoefde niets zelf te bedenken, alleen een mooie vorm en bewoordingen te geven aan de teksten van anderen. Maar ja, zoals je weet is vorm niet te scheiden van inhoud, dus ik zit het mij aangedragen concept grondig te bewerken tot een programma waar we volgend jaar de boer mee op kunnen. Ik vind het zonder meer een leuke klus, maar ik ben er nog wel even mee bezig voor het goed in elkaar zit. Wij streven naar een verantwoord maaibeleid en roepen iedereen op tot het bevorderen van duurzaamheid, voor het geval je dat wilt weten.

Jij hebt in de tussentijd alweer drie blogs geschreven. Ik kan jouw moordende tempo niet bijbenen. Ik ben maar drie maanden jonger dan jij, weet je dat eigenlijk wel? Ik vond jouw verhaal over je grootvader erg mooi, ontroerend. Ik denk dat het veel meer mensen zo vergaan is als hem, in die tijd.

Zoals ik al zei: ik heb helemaal geen tijd om een blog te schrijven. Ik zal je daarom vervelen met de laatste krantencolumn die ik heb gepubliceerd.

“Afval scheiden, grondstoffen behouden en hergebruiken

Hoe slechter we het afval scheiden, hoe meer ons dat gaat kosten in de komende jaren. Daarom moet er iets gebeuren.

We kennen al jaren het belang van afvalscheiding, en we doen dat dus ook. Of niet? In ons dorp wordt per inwoner per jaar gemiddeld 223 kg restafval geproduceerd. Landelijk is dat gemiddeld 165 kg (cijfers uit 2019). En de rijksoverheid had graag gezien dat we in Nederland nu op zo’n 100 kg zouden zitten. Dat staat in het landelijk programma “Van afval naar grondstof” (VANG). Het rijk heft een afvalstoffenbelasting over elke ton afval die wordt gestort of verbrand. Met die belasting stimuleert het rijk de gemeenten om werk te maken van de VANG-doelstelling. Want hoe minder restafval de inwoners aanbieden, hoe minder belasting de gemeente betaalt. Omdat het rijk wil dat meer grondstoffen worden hergebruikt in plaats van verbrand, is afvalstoffenbelasting de afgelopen jaren flink verhoogd, en die stijging zal de komende jaren wel doorgaan. Daarnaast betaalt de industrie sinds dit jaar een CO2-heffing, en die geldt ook voor de afvalbranche. De tarieven voor afvalverwerking zijn ook al gestegen.

Zo’n driekwart van wat de inwoners van Voorschoten aan afval in de grijze bak gooien kan heel goed gerecycled worden. Het gaat dan vooral om keukenafval (ruim 40% van het totale restafval) en verder om papier, karton, blikjes, plastic verpakkingen, drankenkartons, glas en textiel. Mensen doen wel aan afvalscheiding, maar nog niet genoeg.

Het college wil de aanpak van de afvalscheiding dan ook verbeteren: de hoeveelheid restafval verminderen, vernietiging van grondstoffen voorkomen, en grondstoffen apart houden zodat ze goed hergebruikt kunnen worden. Het “Grondstoffenplan 2021 – 2025” dat het college deze zomer heeft gepresenteerd wil op verschillende manieren de bewoners stimuleren om het afval consequenter te scheiden en zo min mogelijk in de grijze bak te gooien. Op termijn van enkele jaren is het plan om inwoners te laten betalen voor het aanbieden van restafval. De praktijk bij andere gemeenten heeft uitgewezen, dat het invoeren van een financiële prikkel veruit het meeste effect sorteert.

Het grondstoffenplan is nog niet behandeld in de gemeenteraad.”

Dat laatste is al weer achterhaald, want de gemeenteraad heeft het plan inmiddels goedgekeurd, zij het nadat ze het geamendeerd hadden.

Intussen ben ik getrouwd, 43 jaar alweer. C. en ik gedenken dat elk jaar met een uitstapje en een etentje. Deze keer naar Kampen en Zwolle gereisd. In Kampen waren we nog nooit geweest, reden om eens te gaan kijken. Mooi stadje wel, erg bezienswaardig, maar de Heer is wel zeer nadrukkelijk aanwezig. We hebben een stuk of acht kerken geteld, alleen al in de binnenstad. Wij kwamen langs een bord op de stoep, waarop een uitnodiging geschreven stond: “Bestaat God? Kom binnen voor koffie en een discussie” met een pijl naar de openstaande deur van het bijbehorende café. Zoiets kan alleen in Kampen, denk ik. Wij zijn niet op de uitnodiging ingegaan. Het antwoord op de vraag weten wij al, dus waarom zou je erover discussiëren?

Daarna door naar Zwolle. Ook een leuke stad, net zo kerks als Kampen. C. wilde de laatste kunstwerken van Jeroen Krabbé bekijken in de Fundatie. Ik was deze keer minder enthousiast dan C. Ik kreeg toch sterk de indruk dat Jeroen zich in de coronaperiode, gekluisterd aan zijn atelier, flink heeft zitten vervelen, en toen maar het ene na het andere schilderij heeft geproduceerd, om maar aan de gang te blijven. Hij had beter drie grote en goed doorwrochte werken kunnen afleveren, in plaats van dertig kleintjes. Maar wat weet ik nou van kunst . . . .

Maar gelukkig hing er nog meer. Wat dacht je van deze Jan Cremer? Je ziet meteen wat het is. O nee, toch niet . . . .

Jan Cremer: Woestijngevecht (1959)

Het moet niet te politiek worden

Volgens mij had ik een spoedige reactie op je laatste blog in het vooruitzicht gesteld. Dat is dus niet gelukt. En dat is niet omdat we de garage hebben opgeruimd. Wat trouwens een geweldig goed geslaagde actie is geworden. Je bewaart al gauw dingen met als argument: je weet maar nooit of je het nog eens nodig zou kunnen hebben. En jaren later heb je er nog steeds niks mee gedaan. Dus weg ermee: dakpannen, de rollator van tante Bep, een oude TV, een parasol, een droogmolen, planken, latten, staven en lege verhuisdozen. We kunnen nu zelfs rondlopen in de garage zonder ergens over te struikelen. En we hebben ons eigen milieu-eiland ingericht, met aparte afvalbakken voor papier, glas, plastic en de rest. En jij Linie, scheid jij wel genoeg?

Maar nu even serieus. Ik ondersteun al jaren het bestuur van het Studiefonds Filipijnse Kinderen met nieuwsbrieven, jaarverslagen en een website. Vorige maand is de voorzitter overleden en nu heb ik mij als voorzitter opgeworpen. De boel is ook een beetje versloft, we zijn wat achterop geraakt, dus ik ga de komende periode proberen het geheel wat te revitaliseren. Onderwijs voor arme kinderen in Manila, daar gaat het om. Ik steek daar veel tijd in, en dat heeft deze blog ook een beetje vertraagd. Genoeg over mij nu.

Interessante vraag van jou: hoe denk ik over vrijheid? Kijk Linie, als ik vrijheid wil voor mezelf, en ik accepteer dat anderen ook vrijheid voor zichzelf willen, want dat gun ik ze ook, dan ben ik niet langer volledig vrij, want die anderen beperken mijn vrijheid. Dat is goed maar het is ook een dilemma. En lastig. Het houdt de boel bij elkaar maar je moet je steeds afvragen: hoe ver kan ik gaan en hoe ver laat ik anderen gaan. Over vrijheid wordt dus permanent gediscussieerd, dat gaat nooit voorbij. Discussion permanente zal ik maar zeggen, wat mij meteen op Macron brengt. Die gaat wel ver, maar Frankrijk is Nederland niet. Het valt mij steeds weer op hoe weerbarstig en anarchistisch die Fransen zijn. Ze staken om de haverklap en houden veel veranderingen tegen. Het gehalte aan wappen (laten we ze inderdaad niet vertederen, goed idee) is daar een stuk groter dan hier.

Meer in het algemeen vind ik dat je niet te snel moet verbieden, maar wel ervoor zorgen dat mensen zelf de consequenties dragen van hun eigen keuzes. Je hoeft je niet te laten vaccineren, maar dan mag je niet overal naartoe en niet overal aan meedoen. Je hoeft je kinderen niet te laten inenten, maar dan kun je ze niet naar de kinderopvang brengen. Kortom: je bent pas vrij als je anderen hun vrijheid gunt, en dus wat inlevert.

Heb je deze vraag ook aan de burgemeester gesteld? Of hebben jullie alleen gezellig over voetbal zitten kletsen? Ik heb het EK inderdaad grotendeels gemist, maar ik kan toch niet zeggen dat ik het gemist heb. En van der Vaart zeker niet. Wat wij nog wel eens deden op onze TV-avond: eerst naar een film kijken, en daarna naar de laatste tien à twintig minuten van een wedstrijd. Die zijn, zeker als de stand nog gelijk is, vaak wel spannend omdat beide ploegen op de valreep nog willen scoren, wat dan meestal weer niet lukt.

Laat ik je ook mijn laatste column voor de krant even geven.

“De klimaatverandering gaat snel. Doen we daar nog wat aan?

Eerder deze maand kwam het nieuwe klimaatrapport uit van het IPCC, de klimaatwerkgroep van de Verenigde Naties. De bevindingen in dat rapport liegen er niet om: het klimaat verandert razendsnel, letterlijk in een moordend tempo.

Belangrijkste oorzaak is de CO2-uitstoot. Die heeft een verwoestend effect op de natuur en de planeet. De mens is de veroorzaker van de opwarming van de aarde. Nog niet iedereen wil daar aan, maar de wetenschappelijke onderzoeken laten hierover geen enkele twijfel bestaan.

De mens? Dat zijn wij allemaal. Kunnen wij er dan wat aan doen? Zeker, en we doen ook al steeds meer. De komende decennia gaan we van het gas af. We kunnen zuiniger omgaan met energie. We kunnen autogebruik beperken en meer van het openbaar vervoer gebruik maken. Het helpt ook als we het afval beter scheiden. Want in ons restafval zit nog steeds veel glas, plastic, papier, karton en groenafval. En restafval wordt na inzameling verbrand, wat weer CO2-uitstoot oplevert. Hoe beter we afval scheiden, hoe minder restafval er in de grijze bak gaat, hoe minder CO2-uitstoot. Ook bomen en struiken helpen bij de CO2-reductie. Voorschoten is één van de groenste dorpen van het land. Laten we dat vooral zo houden.

Het bedrijfsleven heeft ook gereageerd op de IPCC-rapportage. De reactie uit die richting is: we zijn al jaren bezig met de energietransitie, dat nieuwe rapport is voor ons geen reden om ons beleid aan te passen. Jammer, want hieruit blijkt weinig besef van de urgentie van het probleem. Ik wil niet onderschatten wat het betekent voor bedrijven om op andere energiebronnen over te stappen, ik snap dat dat tijd kost. Maar de waarschuwingen dat het met de opwarming van de aarde de verkeerde kant opgaat zijn niet van vandaag of gisteren. Al vele decennia wordt hier voor gewaarschuwd, maar veel grote bedrijven hebben hier veel te traag op gereageerd en kostbare tijd verspild.

Wat ook helpt: het demissionaire kabinet vervangen door een écht kabinet dat maatregelen kan nemen. Als het kan met deelname van PvdA en GroenLinks”.

Tot zover de column. Toen die naar de krant was opgestuurd, kwam de redactie met het verzoek de laatste alinea weg te laten, omdat de column politiek neutraal moet blijven. Dat had ik niet verwacht, want er wordt altijd bij vermeld dat de auteur van GroenLinks is. De krant moet nog verschijnen, dus ik ga nog zien wat ze er van gemaakt hebben . . . .

Vakantieblog

Toen we nog werkten waren werk en vakantie duidelijk van elkaar gescheiden. Nu we niet meer werken is dat niet meer zo. Alle dagen feest, nietwaar? Dus om het vakantiegevoel op te wekken hebben we gewoon drie weken in de agenda vakantie genoemd, en die hebben we nu net achter de rug. We wilden niet naar het buitenland, want ieder land heeft zijn coronaregels, en hoe leuk is dat? En in Nederland is het ook goed toeven. Ik wil je daar graag verslag van doen, en om te bewijzen wat ik vertel heb ik ook wat foto’s toegevoegd.

Om te beginnen een verblijf in een luxe hotel, weliswaar stinkend duur (geld stinkt sowieso), maar verder alleen maar voordelen. In de Kennemer Duinen, niet ver van Haarlem.

We hebben veel gewandeld in de bossen, zodat we terug in het hotel een goede reden hadden om ons grondig laten verwennen. De herten en reeën lopen daar gewoon los, alsof het niks is. Ook hebben we daar een nieuwe slakkensoort ontdekt, waarvan het bestaan tot nu toe onbekend was. Het beestje is een decimeter lang, bovenop beige, aan de zijkanten zeegroen. Zijn huis is veelkleurig. Wij hebben deze nieuwe diersoort de Kennemerlandslak gedoopt. Ik ga binnenkort een artikel naar Nature opsturen.

In het naburige dorpje troffen wij, op weg naar een restaurant, in het plaatselijke park, wat eigenlijk een klein bos was, een groep boskabouters aan. Toen wij naderden bleven ze allemaal stokstijf staan. Enkele kabouters herkende ik uit de beroemde tekenfilm van Walt Disney: Dopey en Grumpy.

We hebben de zon nauwelijks gezien, en af en toe viel er een bui, maar als je in het bos loopt geeft dat eigenlijk niks. De natuur frist er alleen maar van op.

Na een paar dagen thuis uitrusten van deze vakantie kregen we de smaak opnieuw te pakken, en boekten wij opnieuw een luxe hotel, dit keer in Otterlo. Ook dit verblijf was stevig geprijsd. Ik kreeg de indruk, dat de hele horeca de tarieven wat had “aangepast” om de geleden schade door corona een beetje in te lopen. We hebben o.a. gedineerd in het restaurant waar wij met A. en jou ook een vertoefd hebben. We hebben trouwens goede herinneringen aan dat uitstapje.

Wandelen op de Veluwe deed mij terugdenken aan de jaren dat ik in Gelderland woonde. De natuur is anders dan ik in het westen gewend ben: grilliger, meer zand. En op onze wandelroute veel houtsnijwerk.

We hebben slechts één ochtend regen gehad, en wat doe je dan in Otterlo? Het Nationale Tegelmuseum bezoeken natuurlijk! Wat anders? Leuk museum wel, al maakte het op mij meer de indruk van een verzameling dan van een museum. En af en toe weet je letterlijk niet wat je ziet.

Nu wij weer thuis zijn is de zon doorgebroken. Zal je altijd zien . . . .